คำถามที่ฝ่ายบุคคลถูกพนักงานถามบ่อยที่สุดเรื่องหนึ่งคือ ทำไมยอดภาษีของคนเดียวกันแต่ละเดือนถึงไม่เท่ากัน คำตอบอยู่ที่วิธีคำนวณของระบบ ซึ่งไม่ได้คิดภาษีจากเงินเดือนของเดือนนั้นเพียงเดือนเดียว แต่จะประมาณรายได้ทั้งปีก่อน แล้วจึงเฉลี่ยกลับมาเป็นภาษีของเดือนปัจจุบัน

บทเรียนนี้จะพาไปดูวิธีการคำนวณภาษีของระบบ HumanSoft ตั้งแต่ต้นจนจบ ทั้งสามเงื่อนไขที่เลือกใช้ได้ รายการทั้ง 13 รายการของเงื่อนไขหลัก และสูตรการคำนวณทุกสูตร

เมื่อเรียนจบบทนี้ จะอ่านผลการคำนวณภาษีของระบบออก ตรวจสอบได้ว่าตัวเลขแต่ละช่องมาจากไหน และอธิบายให้พนักงานเข้าใจได้เมื่อถูกถาม

 

---

1. ภาษี (Tax) หรือ ภ.ง.ด.1 คืออะไร

ระบบ HumanSoft รองรับการคำนวณภาษีทั้งหมด 5 ประเภท คือ ภาษี (Tax) หรือ ภ.ง.ด.1 · ภาษีบริษัทจ่ายให้ · ภาษีลาออก · ภาษีเกษียณ · และหัก ณ ที่จ่าย หรือ ภ.ง.ด.3 บทเรียนนี้เรียนเฉพาะประเภทแรก

ภาษี หรือ ภ.ง.ด.1 คือการคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาที่หักจากพนักงานที่มีรายชื่ออยู่ในทะเบียนของบริษัท ระบบจะคำนวณแบบสะสมรายปีเพื่อหาภาษีที่ต้องหักในแต่ละเดือน แล้วนำส่งด้วยแบบ ภ.ง.ด.1 ตามรอบการจ่ายเงินเดือนปกติ

2. สามเงื่อนไขการคิดภาษี

ภ.ง.ด.1 ในประเภท 40(1) มีเงื่อนไขให้เลือกสามแบบ ทั้งสามแบบเลือกได้ที่เมนู “ข้อมูลพนักงาน”

เงื่อนไข	ระบบทำอะไร
คิดภาษี ภ.ง.ด.1 ใหม่ทุกเดือน	คำนวณครบทั้ง 13 รายการ ยอดภาษีเปลี่ยนตามรายได้จริงของแต่ละเดือน
คิดภาษี ภ.ง.ด.1 คงที่ทุกเดือน	ข้ามการคำนวณทั้ง 13 รายการ ใช้ยอดที่ระบุไว้ในช่องมูลค่าของภาษีคงที่
คิดภาษี ภ.ง.ด.1 เป็นเปอร์เซ็นต์ของรายได้	นำรายได้ทั้งหมดของเดือนนั้นคูณกับอัตราที่ตั้งไว้

ข้อควรรู้ หัวข้อ 3 และ 4 อธิบายเงื่อนไขแรกซึ่งใช้กันมากที่สุด ส่วนอีกสองเงื่อนไขอยู่ในหัวข้อ 5 และ 6

---

3. เงื่อนไขคิดภาษีใหม่ทุกเดือน — 13 รายการ

ช่วงที่ 1 รวมรายได้

ลำดับ	รายการ	ความหมาย
1	เงินเดือนเดือนนี้	ฐานเงินเดือน รายรับ และรายจ่ายที่นำมาคำนวณภาษี ของเดือนปัจจุบัน รวมกัน
2	รายได้พึงประเมิน	รายได้รวมทั้งปีโดยประมาณ ประกอบด้วยเงินเดือนเดือนนี้ เงินเดือนก่อนหน้า และเงินเดือนประมาณการ

• เงินเดือนก่อนหน้า คือผลรวมของรายได้จริงตั้งแต่มกราคมถึงเดือนก่อนหน้าเดือนปัจจุบัน
• เงินเดือนประมาณการ คือฐานเงินเดือนรวมกับรายรับรายจ่ายที่เป็นค่าคงที่ คูณด้วยจำนวนเดือนที่เหลือ โดยไม่นับเดือนปัจจุบัน

ช่วงที่ 2 รายการที่นำมาหัก

ลำดับ	รายการ	ความหมาย
3	กองทุนสำรองเลี้ยงชีพเดือนนี้	ยอดที่หักในรอบเดือนนั้น
4	ประมาณการกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ	ยอดสะสมทั้งปีโดยประมาณ จากยอดที่หักไว้แล้วในเดือนก่อนหน้า รวมกับยอดของเดือนปัจจุบัน และยอดประมาณการของเดือนที่เหลือ
5	ประกันสังคมเดือนนี้	ยอดที่หักในรอบเดือนนั้น
6	ประมาณการประกันสังคม	คิดด้วยวิธีเดียวกับรายการที่ 4
7	หัก ค่าใช้จ่าย	หักแบบเหมาได้ 50% ของรายได้ แต่ไม่เกิน 100,000 บาทต่อปี
8	หัก ลดหย่อนต่าง ๆ	ผลรวมค่าลดหย่อน ยกเว้นประกันสังคมและกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ ซึ่งแยกเป็นรายการของตัวเองแล้ว

ช่วงที่ 3 หาเงินได้สุทธิและภาษีทั้งปี

ลำดับ	รายการ	ความหมาย
9	รวมรายได้ก่อนคิดภาษี	เงินได้สุทธิที่เหลือหลังหักรายการในช่วงที่ 2 ออกจากรายได้พึงประเมิน
10	ภาษีที่ต้องเสียทั้งปี	นำเงินได้สุทธิไปคำนวณตามอัตราภาษีแบบก้าวหน้าหรือขั้นบันได

ช่วงที่ 4 เฉลี่ยกลับมาเป็นภาษีของเดือนนี้

ลำดับ	รายการ	ความหมาย
11	นำส่งภาษีไปแล้ว	ผลรวมภาษีที่หักและนำส่งกรมสรรพากรไปแล้ว
12	เหลือส่งอีก (เดือน)	จำนวนเดือนที่เหลือในรอบปีภาษี ใช้เป็นตัวหาร นับรวมเดือนปัจจุบัน
13	ภาษีที่ต้องเสียเฉพาะเดือนนี้	ยอดที่ปรากฏในสลิปเงินเดือนของเดือนปัจจุบัน

ข้อควรระวัง ในบทนี้มีจำนวนเดือนสองตัวที่ไม่เท่ากันโดยตั้งใจ ตัวแรกคือเดือนที่ใช้ประมาณการรายได้ในอนาคต ซึ่งไม่นับเดือนปัจจุบัน เพราะเดือนปัจจุบันมีตัวเลขจริงอยู่แล้ว ส่วนตัวที่สองคือเดือนที่ใช้เป็นตัวหารหาภาษีของเดือนนี้ ซึ่งนับรวมเดือนปัจจุบัน เพราะเดือนนี้ยังต้องนำส่งภาษีอยู่ เป็นจุดที่สับสนกันบ่อยที่สุดเวลาคำนวณมือแล้วได้ตัวเลขไม่ตรงกับระบบ

---

4. สูตรการคำนวณ

รายการ	สูตร
เงินได้พึงประเมิน	เงินเดือนเดือนนี้ + เงินเดือนก่อนหน้า + เงินเดือนประมาณการ
เงินเดือนประมาณการ	(ฐานเงินเดือน + รายรับรายจ่ายคงที่) × จำนวนเดือนที่เหลือ ไม่นับเดือนปัจจุบัน
ประมาณการกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ	ยอดเดือนก่อนหน้า + ยอดเดือนปัจจุบัน + ยอดประมาณการของเดือนที่เหลือ
ประมาณการประกันสังคม	คิดด้วยวิธีเดียวกับประมาณการกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ
รวมรายได้ก่อนคิดภาษี	รายได้พึงประเมิน − ประมาณการกองทุนฯ − ประมาณการประกันสังคม − ค่าใช้จ่าย − ค่าลดหย่อน
ภาษีที่ต้องเสียทั้งปี	รายได้ก่อนคิดภาษี × อัตราภาษี
ภาษีที่ต้องเสียเฉพาะเดือนนี้	(ภาษีที่ต้องเสียทั้งปี − นำส่งภาษีไปแล้ว) ÷ เหลือส่งอีก (เดือน) นับรวมเดือนปัจจุบัน

---

5. เงื่อนไขคิดภาษีคงที่ทุกเดือน

ระบบจะข้ามการคำนวณทั้ง 13 รายการ และไม่ประมาณการรายได้ใด ๆ

ฝ่ายบุคคลระบุยอดภาษีที่ต้องการหักไว้ที่ ช่องมูลค่าของภาษีคงที่ ในเมนู “ข้อมูลพนักงาน” ซึ่งเป็นที่เดียวกับที่ตั้งรูปแบบการคำนวณภาษี จากนั้นระบบจะดึงยอดนั้นมาใช้ทันที

ข้อควรรู้ ไม่ว่าเดือนนั้นพนักงานจะมีค่าล่วงเวลา โบนัส หรือรายรับอื่นเพิ่มขึ้นเท่าใด ยอดภาษีที่ถูกหักจะยังเป็นตัวเลขเดิมตามที่ระบุไว้เสมอ

6. เงื่อนไขคิดภาษีเป็นเปอร์เซ็นต์ของรายได้

ภาษีที่ต้องเสียเฉพาะเดือนนี้ = รายได้ที่เกิดขึ้นทั้งหมดในเดือนนั้น × อัตราที่กำหนดไว้

รายได้ที่นำมาคูณ หมายถึงรายได้ทั้งหมดที่นำมาคำนวณภาษี ทั้งเงินเดือนและรายรับรายจ่ายต่าง ๆ ไม่ใช่ฐานเงินเดือนอย่างเดียว ส่วนอัตราเปอร์เซ็นต์กำหนดไว้ในเมนู “ข้อมูลพนักงาน”

---

สรุป

• ระบบคำนวณภาษีแบบสะสมรายปี คือประมาณรายได้ทั้งปีก่อน แล้วเฉลี่ยกลับมาเป็นภาษีของเดือนปัจจุบัน
• ภ.ง.ด.1 ประเภท 40(1) มีสามเงื่อนไข เลือกได้ที่ข้อมูลพนักงาน
• เงื่อนไขคิดใหม่ทุกเดือนมี 13 รายการ ไล่จากรวมรายได้ ไปหารายการที่หักได้ แล้วจึงได้ภาษีทั้งปี และเฉลี่ยกลับมาเป็นยอดของเดือนนี้
• เงินได้สุทธิหักทั้งหมดห้ารายการ รวมประมาณการกองทุนและประมาณการประกันสังคมด้วย
• จำนวนเดือนที่ใช้ประมาณการอนาคตไม่นับเดือนปัจจุบัน ส่วนจำนวนเดือนที่ใช้เป็นตัวหารนับรวมเดือนปัจจุบัน
• ยอดภาษีที่ไม่เท่ากันในแต่ละเดือนเป็นเรื่องปกติของวิธีคำนวณแบบนี้