Active Learning คืออะไร? มีกี่รูปแบบ ใช้อบรมพนักงานอย่างไร
Active Learning คืออะไร? มีกี่รูปแบบ ใช้อบรมพนักงานอย่างไร แทนการฟังบรรยาย เช่น กรณีศึกษา บทบาทสมมติ และฝึกปฏิบัติ ช่วยให้พนักงานจำได้นานและใช้ในงานจริงได้
Active Learning (การเรียนรู้เชิงรุก) หมายถึงกิจกรรมที่ให้ผู้เรียน "ลงมือทำ และคิดถึงสิ่งที่ตัวเองกำลังทำ" ตามนิยามของ Bonwell และ Eison (1991) งานวิจัยที่รวบรวมผลการศึกษาวิชาวิทยาศาสตร์ วิศวกรรม และคณิตศาสตร์ระดับมหาวิทยาลัย 225 ชิ้นใน PNAS (Freeman และคณะ, 2014) พบว่าผู้เรียนในห้องบรรยายแบบเดิมมีโอกาสสอบตกมากกว่าผู้เรียนในห้อง Active Learning ราว 1.5 เท่า สำหรับองค์กร หมายความว่าเงินและเวลาที่ลงไปกับการฝึกอบรมพนักงานจะได้ผลกลับมาเป็นพฤติกรรมการทำงานที่เปลี่ยนจริง ไม่ใช่แค่ใบเซ็นชื่อเข้าห้อง
Active Learning ต่างจาก Passive Learning อย่างไร?
ต่างกันที่บทบาทของผู้เรียน Passive Learning ให้ผู้เรียนรับข้อมูลจากผู้สอนเป็นหลัก ส่วน Active Learning ให้ผู้เรียนเป็นคนทำกิจกรรม แล้วผู้สอนคอยตั้งคำถามและสรุปให้
| ประเด็น | Passive Learning | Active Learning |
|---|---|---|
| บทบาทผู้เรียน | ฟัง จด และอ่านสไลด์ | ลงมือทำ อภิปราย แก้โจทย์ และสะท้อนผล |
| บทบาทผู้สอน | ผู้บรรยาย ถ่ายทอดเนื้อหา | ผู้อำนวยการเรียนรู้ (Facilitator) ออกแบบกิจกรรมและตั้งคำถาม |
| การสื่อสาร | ทางเดียว จากผู้สอนถึงผู้เรียน | หลายทาง ผู้เรียนคุยกันเองและคุยกับผู้สอน |
| รู้ว่าเข้าใจหรือไม่ | รู้ตอนทำแบบทดสอบท้ายคอร์ส | รู้ระหว่างเรียน จากผลงานและคำตอบในกิจกรรม |
| การนำไปใช้ | ต้องไปลองเองหลังจบคอร์ส | ได้ซ้อมกับสถานการณ์ใกล้งานจริงตั้งแต่ในห้อง |
| เวลาเตรียม | น้อยกว่า ใช้สไลด์ชุดเดิมได้ | มากกว่า ต้องเตรียมโจทย์ อุปกรณ์ และเฉลย |
| เหมาะกับ | ปูพื้นความรู้ใหม่ นโยบาย ข้อกฎหมาย | ทักษะที่ต้องทำเป็น เช่น ขั้นตอนงาน การสื่อสาร การตัดสินใจ |
ในทางปฏิบัติไม่จำเป็นต้องเลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง การอบรมที่ได้ผลมักบรรยายสั้น 10–15 นาที แล้วสลับด้วยกิจกรรมให้ผู้เรียนได้ลงมือ
Active Learning มีรูปแบบไหนบ้าง?
รูปแบบที่ใช้บ่อยในการอบรมพนักงานมี 8 แบบ เลือกตามสิ่งที่อยากให้ผู้เรียนทำได้หลังจบการอบรม
| รูปแบบ | ทำอย่างไร | เหมาะกับเนื้อหา |
|---|---|---|
| Think-Pair-Share | ให้โจทย์ ผู้เรียนคิดคนเดียว 1–2 นาที คุยกับคนข้าง ๆ แล้วสุ่มให้แชร์ | ทบทวนเนื้อหาที่เพิ่งบรรยาย |
| กรณีศึกษา (Case Study) | ให้เหตุการณ์จริงของบริษัท กลุ่มวิเคราะห์ว่าเกิดอะไร ควรทำอย่างไร | การตัดสินใจ นโยบาย กฎหมายแรงงาน |
| บทบาทสมมติ (Role Play) | จับคู่เล่นเป็นคู่สนทนาในสถานการณ์ที่กำหนด แล้วให้ผู้สังเกตให้ฟีดแบ็ก | การสื่อสาร การขาย บริการลูกค้า |
| สาธิตและฝึกปฏิบัติ (Demonstration & Practice) | ผู้สอนทำให้ดู แล้วให้ผู้เรียนทำซ้ำทีละขั้นจนถูก | ขั้นตอนงาน การใช้เครื่องมือ ความปลอดภัย |
| เรียนจากปัญหา (Problem-Based Learning) | ให้ปัญหาที่ยังไม่มีคำตอบ กลุ่มหาข้อมูลและเสนอทางแก้ | การปรับปรุงงาน ทักษะคิดวิเคราะห์ |
| เกมและแบบทดสอบ (Gamification / Quiz) | ตอบคำถามแข่งกันเป็นทีม มีคะแนนและรางวัล | จำข้อมูล นโยบาย ขั้นตอนที่ต้องจำแม่น |
| ห้องเรียนกลับด้าน (Flipped Classroom) | ให้ดูคลิปหรืออ่านก่อนเข้าห้อง แล้วใช้เวลาในห้องทำกิจกรรมทั้งหมด | เนื้อหายาวที่ต้องปูพื้นก่อน |
| สอนกันเอง (Peer Teaching / Jigsaw) | แบ่งเนื้อหาให้แต่ละกลุ่มไปศึกษา แล้วสลับกันสอนกลุ่มอื่น | เนื้อหาหลายหัวข้อที่ต้องจบในเวลาสั้น |
ใช้ Active Learning ฝึกอบรมพนักงานอย่างไร?
ใช้ได้ใน 4 ขั้นตอน โดยเริ่มจากเป้าหมายของการอบรมก่อน แล้วค่อยเลือกกิจกรรม
- กำหนดว่าหลังอบรมต้อง "ทำอะไรได้" เขียนเป็นสิ่งที่มองเห็นได้ เช่น "ใช้ถังดับเพลิงได้ถูกทุกขั้น" แทน "เข้าใจเรื่องอัคคีภัย"
- เลือกกิจกรรมที่ได้ซ้อมสิ่งนั้น ดูจากตาราง 8 รูปแบบด้านบน เช่น ทักษะการใช้อุปกรณ์ใช้การสาธิตและฝึกปฏิบัติ ทักษะการพูดคุยใช้บทบาทสมมติ
- ให้ลงมือทำ แล้วสรุปบทเรียนร่วมกัน หลังจบกิจกรรมถาม 3 คำถาม คือ เกิดอะไรขึ้น ได้เรียนรู้อะไร และจะนำไปใช้กับงานอย่างไร
- วัดผลและติดตามหลังอบรม ใช้ 4 ระดับในหัวข้อถัดไป เพื่อดูว่าพนักงานนำไปใช้ในงานจริงหรือไม่ ตัวอย่างการใช้ 4 ขั้นตอนนี้กับ 3 หลักสูตรที่องค์กรจัดบ่อยที่สุด
ปฐมนิเทศพนักงานใหม่
เป้าหมายคือให้พนักงานใหม่รู้ว่าต้องทำอะไร หาข้อมูลที่ไหน และถามใคร แทนการนั่งฟังสไลด์ประวัติบริษัททั้งวัน
- ภารกิจตามหาคำตอบ ให้โจทย์ 10 ข้อ เช่น "ยื่นลาผ่านช่องทางไหน" "ห้องพยาบาลอยู่ตรงไหน" ให้ไปหาคำตอบจากคู่มือและคนในบริษัท
- แบบทดสอบนโยบายแบบเกม ตอบคำถามเรื่องเวลาทำงาน วันลา และสวัสดิการ ผ่านมือถือแข่งกันเป็นทีม
- สถานการณ์วันแรก ให้กลุ่มคิดว่าถ้าป่วยกะทันหัน ลืมลงเวลา หรือมีลูกค้าร้องเรียน ต้องทำอะไรตามลำดับ
ดูเช็กลิสต์สิ่งที่ต้องเตรียมเพิ่มที่ ปฐมนิเทศพนักงานใหม่ HR ต้องเตรียมอะไรบ้าง และ Onboarding พนักงานใหม่ที่ HR ต้องรู้
อบรมความปลอดภัย
การอบรมความปลอดภัยต้องจบที่ "ทำถูกได้จริง" ไม่ใช่แค่ฟังกฎ พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. 2554 มาตรา 16 กำหนดให้นายจ้างจัดอบรมความปลอดภัยให้ผู้บริหาร หัวหน้างาน และลูกจ้างทุกคน และเมื่อรับลูกจ้างเข้าทำงาน เปลี่ยนงาน เปลี่ยนสถานที่ทำงาน หรือเปลี่ยนเครื่องจักรหรืออุปกรณ์ที่อาจทำให้ลูกจ้างได้รับอันตราย ต้องอบรมลูกจ้างให้เสร็จก่อนเริ่มทำงาน การอบรมแบบลงมือทำช่วยให้การอบรมที่กฎหมายบังคับอยู่แล้วนี้ได้ผลจริง พนักงานทำงานได้ปลอดภัยขึ้น ไม่ใช่แค่อบรมให้ครบชั่วโมง
- สาธิตแล้วให้ทำกลับ ผู้สอนสวมอุปกรณ์ป้องกันหรือใช้ถังดับเพลิงให้ดู แล้วให้ผู้เรียนทำทีละคนจนถูกทุกขั้น
- ล่าจุดเสี่ยง ให้ดูภาพหรือเดินสำรวจพื้นที่จริง แล้วให้กลุ่มชี้จุดอันตรายและเสนอวิธีแก้
- วิเคราะห์เหตุเกือบเกิดอุบัติเหตุ ใช้เหตุการณ์จริงในบริษัท ให้กลุ่มหาสาเหตุและวิธีป้องกันไม่ให้เกิดซ้ำ
- ซ้อมสถานการณ์ฉุกเฉิน ซ้อมอพยพหรือแจ้งเหตุตามบทบาทที่ได้รับ แล้วสรุปสิ่งที่ต้องปรับ
อบรมหัวหน้างาน
หัวหน้างานใหม่ส่วนใหญ่เก่งงานเทคนิค แต่ยังไม่เคยซ้อมคุยเรื่องยากกับลูกทีม กิจกรรมจึงควรเน้นการซ้อมสื่อสารและตัดสินใจ
- บทบาทสมมติเรื่องยาก ซ้อมให้ฟีดแบ็ก ตักเตือนพนักงานมาสาย หรือปฏิเสธคำขอลาพักร้อนช่วงงานเร่งแล้วให้ผู้สังเกตให้คะแนนตามเกณฑ์
- กรณีศึกษาจากเรื่องจริง ใช้กรณีลูกทีมลาบ่อย ทะเลาะกัน หรือผลงานตก ให้กลุ่มเสนอวิธีจัดการที่ถูกทั้งหลักบริหารและกฎหมายแรงงาน
- จับคู่โค้ชกันเอง หลังอบรมให้หัวหน้าจับคู่ ติดตามเป้าหมายของกันและกัน 4–6 สัปดาห์ ดูเทคนิคได้ที่ การ Coaching เพื่อพัฒนาบุคลากร
วัดผลการอบรมแบบ Active Learning อย่างไร?
ใช้โมเดลประเมินผลการอบรม 4 ระดับของ Donald Kirkpatrick ข้อดีของการเรียนรู้เชิงรุกคือ ได้หลักฐานระหว่างเรียนมาใช้วัดระดับ 2 และ 3 ได้ทันที ไม่ต้องรอแบบทดสอบท้ายคอร์สอย่างเดียว
| ระดับ | วัดอะไร | วัดอย่างไรใน Active Learning | วัดเมื่อไร |
|---|---|---|---|
| 1. ปฏิกิริยา (Reaction) | ผู้เรียนพอใจและเห็นว่าเนื้อหาใช้ได้กับงานหรือไม่ | แบบประเมินสั้น 3–5 ข้อ ถามว่ากิจกรรมไหนช่วยมากที่สุด | ท้ายการอบรม |
| 2. การเรียนรู้ (Learning) | ผู้เรียนรู้และทำได้เพิ่มขึ้นเท่าไร | เทียบแบบทดสอบก่อน-หลัง และให้คะแนนผลงานในกิจกรรมด้วยเกณฑ์ (Rubric) | ก่อนและหลังการอบรม |
| 3. พฤติกรรม (Behavior) | นำไปใช้ในงานจริงหรือไม่ | หัวหน้าสังเกตด้วยเช็กลิสต์พฤติกรรมเดียวกับที่ใช้ในกิจกรรม | 30–90 วันหลังอบรม |
| 4. ผลลัพธ์ (Results) | งานหรือธุรกิจดีขึ้นหรือไม่ | ดูตัวชี้วัดที่ผูกกับหลักสูตร เช่น อุบัติเหตุ ข้อผิดพลาด อัตราลาออกของพนักงานใหม่ | 3–6 เดือนหลังอบรม |
ถ้าเก็บข้อมูลเหล่านี้ใน Excel แยกไฟล์ HR จะเห็นภาพรวมได้ยาก ระบบการเรียนรู้และฝึกอบรมของ HumanSoft ให้สร้างคอร์ส E-Learning พร้อมแบบทดสอบ บันทึกประวัติการอบรม ชั่วโมงอบรม และสถานะการแจ้งกรมพัฒนาฝีมือแรงงานของพนักงานแต่ละคน รวมถึงสร้างแบบประเมินพนักงานได้เองในระบบเดียว
ข้อจำกัดของ Active Learning มีอะไรบ้าง?
Active Learning ไม่ได้เหมาะกับทุกหลักสูตร ข้อจำกัดหลักและวิธีรับมือมีดังนี้
| ข้อจำกัด | ผลที่เกิด | วิธีรับมือ |
|---|---|---|
| ใช้เวลามากกว่าการบรรยาย | ครอบคลุมเนื้อหาได้น้อยลงในเวลาเท่าเดิม | ตัดเนื้อหาที่อ่านเองได้ไปให้ศึกษาก่อนเข้าห้อง |
| ผู้สอนต้องมีทักษะ Facilitator | กิจกรรมหลุดประเด็น หรือสรุปไม่ได้ | ฝึกวิทยากรภายใน และเตรียมคำถามสรุปไว้ล่วงหน้า |
| ผู้เรียนบางคนไม่กล้าแสดงออก | คนเดิมพูดอยู่ไม่กี่คน | เริ่มจากกิจกรรมคิดคนเดียวและคุยเป็นคู่ก่อนแชร์หน้าห้อง |
| เตรียมงานและต้นทุนสูงกว่า | ต้องทำโจทย์ อุปกรณ์ และเกณฑ์ให้คะแนน | ทำชุดกิจกรรมมาตรฐานแล้วใช้ซ้ำทุกรุ่น |
| ไม่เหมาะกับเนื้อหาที่ผู้เรียนยังไม่มีพื้น | ผู้เรียนทำกิจกรรมไม่ได้เพราะยังไม่รู้หลัก | บรรยายสั้นปูพื้นก่อน แล้วค่อยให้ลงมือ |
| วัดผลยากกว่าแบบปรนัย | ให้คะแนนไม่เท่ากันระหว่างผู้ประเมิน | ใช้เกณฑ์ให้คะแนน (Rubric) ชุดเดียวกันทุกกลุ่ม |
FAQ: คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Active Learning
ถาม : Active Learning กับ Micro Learning ต่างกันอย่างไร?
ตอบ : Active Learning คือวิธีเรียนที่ให้ผู้เรียนลงมือทำ ส่วน Micro Learning คือการแบ่งเนื้อหาเป็นบทสั้น 5–10 นาที ทั้งสองแบบใช้ร่วมกันได้ เช่น บทเรียนสั้น 5 นาทีที่จบด้วยโจทย์ให้ลงมือทำหรือแบบทดสอบ 3 ข้อ
ถาม : อบรมออนไลน์ทำ Active Learning ได้ไหม?
ตอบ : ได้ ใช้โพลและแบบทดสอบสด แบ่งห้องย่อย (Breakout Room) ให้ทำกรณีศึกษา ใช้กระดานออนไลน์ระดมความคิด และให้ตอบในแชตทุก 10–15 นาที ส่วนคอร์ส E-Learning ที่เรียนเอง ให้คั่นทุกบทด้วยแบบทดสอบหรือโจทย์สถานการณ์
ถาม : กลุ่มใหญ่ 50 คนขึ้นไปใช้รูปแบบไหน?
ตอบ : ใช้รูปแบบที่ทุกคนทำพร้อมกันได้ เช่น Think-Pair-Share โพลหรือแบบทดสอบผ่านมือถือ และแบ่งโต๊ะละ 5–6 คนทำกรณีศึกษาเดียวกันแล้วสุ่มบางโต๊ะนำเสนอ หลีกเลี่ยงบทบาทสมมติหน้าห้องทีละคู่ เพราะใช้เวลานานและคนส่วนใหญ่ได้แค่นั่งดู
ถาม : Active Learning ใช้กับ OJT ได้ไหม?
ตอบ : ได้ และเข้ากันดีเพราะ OJT (On the Job Training) คือการเรียนในงานจริงอยู่แล้ว ให้พี่เลี้ยงใช้ลำดับ ทำให้ดู ให้ลองทำ แล้วให้พนักงานอธิบายกลับว่าทำไมต้องทำแบบนั้น พร้อมใช้เช็กลิสต์ให้คะแนนแต่ละขั้น จะช่วยให้ OJT ไม่ใช่แค่การนั่งดูคนอื่นทำงาน
อ่านบทความเพิ่มเติม
